Rozwód bez sądu, czyli rozwód po nowemu? Nadchodzą przełomowe zmiany w prawie rozwodowym

Od lat sprawy rozwodowe stanowią ogromną część postępowań w polskich sądach. Statystyki Ministerstwa Sprawiedliwości jasno pokazują, że zdecydowana większość rozwodów to sprawy bez orzekania o winie, w których małżonkowie są zgodni co do rozstania i nie prowadzą sporu. Właśnie te realia stały się impulsem do zapowiedzi poważnych zmian w prawie rozwodowym, które mogą całkowicie zmienić rolę sądu w takich sprawach. Jako adwokat rozwodowy obserwujemy te zapowiedzi z dużym zainteresowaniem, ale i ostrożnością. I dlatego o rozwodzie po nowemu piszemy w tym artykule. Zapraszamy do lektury.

Rozwody dziś, czyli jak wygląda procedura?

Obecnie rozwód w Polsce jest możliwy wyłącznie na drodze sądowej. Nawet jeśli oboje małżonkowie są zgodni, konieczne jest:

• sporządzenie i złożenie pozwu o rozwód,
• wskazanie drugiego małżonka jako strony przeciwnej,
• wykazanie, że nastąpił zupełny i trwały rozkład pożycia małżeńskiego,
• oczekiwanie na termin rozprawy.

W praktyce nawet „prosty” rozwód bez orzekania o winie wymaga kontaktu z sądem, poniesienia kosztów oraz naraża strony na formalne błędy, które mogą wydłużyć postępowanie. Sama opłata sądowa od pozwu o rozwód wynosi obecnie 600 zł, a dodatkowe wnioski (np. o podział majątku czy zabezpieczenie roszczeń) generują kolejne koszty.

Z perspektywy adwokata od spraw rozwodowych widać wyraźnie, że w tysiącach takich spraw udział sądu ma charakter wyłącznie formalny.

Rozwód bez sądu, co planuje ustawodawca?

Ministerstwo Sprawiedliwości pracuje nad rozwiązaniem, które ma odciążyć sądy i uprościć procedurę rozwodową. Zgodnie z założeniami:

• rozwód bez orzekania o winie,
• bez sporów,
• bez dzieci,
• bez dodatkowych roszczeń

mógłby zostać przeprowadzony poza sądem.

Nowy model zakłada, że rozwód odbywałby się przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego, na podstawie zgodnych oświadczeń małżonków o trwałym i zupełnym rozkładzie pożycia. Bez przeprowadzania postępowania dowodowego i bez udziału sędziego.

Wpis o rozwiązaniu małżeństwa pojawiałby się bezpośrednio w akcie małżeństwa, a jego skutki prawne byłyby takie same jak w przypadku wyroku sądu.

Kto mógłby skorzystać z rozwodu przed USC?

Z zapowiedzi wynika, że nowe przepisy miałyby zastosowanie tylko w określonych sytuacjach. W szczególności:

• oboje małżonkowie muszą posiadać polskie obywatelstwo lub stale mieszkać w Polsce,
• małżonkowie nie mogą posiadać wspólnych małoletnich dzieci,
• małżeństwo musi trwać dłużej niż rok (planowana karencja czasowa),
• rozwód dotyczy wyłącznie wariantu bez orzekania o winie.

Dla par mieszkających za granicą przewidziano możliwość przeprowadzenia procedury przed konsulem RP. Z punktu widzenia prawa rodzinnego jest to rozwiązanie bardzo wąskie, ale jednocześnie odpowiadające realiom wielu spraw prowadzonych dziś przez adwokatów rozwodowych.

Wątpliwości prawne, czyli czy to naprawdę uproszczenie?

Choć idea szybkiego rozwodu bez sądu brzmi atrakcyjnie, pojawia się wiele znaków zapytania. Przede wszystkim:

• czy kierownik USC działałby na podstawie Kodeksu postępowania administracyjnego,
• czy miałby prawo weryfikować oświadczenia małżonków,
• czy od rozstrzygnięcia przysługiwałoby odwołanie,
• i w jakim trybie można byłoby kwestionować taki „administracyjny rozwód”.

Jeśli zastosowanie miałby KPA, istnieje ryzyko, że sprawa zamiast uproszczenia trafiłaby na kolejne szczeble postępowania administracyjnego i sądowo-administracyjnego, co w praktyce mogłoby wydłużyć cały proces.

Z kolei całkowite związanie kierownika USC treścią oświadczeń, bez jakiejkolwiek kontroli ich prawdziwości, rodzi pytania o bezpieczeństwo systemu i realną ochronę instytucji małżeństwa.

Kiedy rozwód po nowemu może wejść w życie?

Na ten moment nie ma konkretnej daty wejścia w życie nowych przepisów. Projekt wymaga uchwalenia ustawy, a następnie podpisu Prezydenta RP. Należy też pamiętać, że prawo rodzinne jest obszarem szczególnie wrażliwym konstytucyjnie, a uproszczenie rozwodów może budzić kontrowersje.

Co rozwód po nowemu oznacza dla osób go planujących?

Jeśli zapowiadane zmiany wejdą w życie, część małżeństw będzie mogła rozwiązać związek szybciej, taniej i bez sądu. Nadal jednak:

• rozwody z dziećmi,
• rozwody z orzekaniem o winie,
• sprawy sporne

pozostaną w gestii sądów, gdzie pomoc doświadczonego adwokata rozwodowego nadal będzie kluczowa.

Jeżeli rozważasz rozwód i chcesz wiedzieć, jakie rozwiązanie będzie dla Ciebie najkorzystniejsze, zapraszamy do kontaktu.  Specjalizujemy się w prawie rodzinnym i na bieżąco wygrywamy kolejne sprawy o rozwód.