Rozwód bez orzekania o winie i nowe zasady alimentów – rewolucja w prawie rodzinnym

Planowane zmiany w kodeksie rodzinnym i opiekuńczym mogą w najbliższych latach całkowicie odmienić sposób prowadzenia spraw rozwodowych w Polsce. Projekt nowelizacji przyjęty 23 czerwca 2025 r. przez Komisję Kodyfikacyjną Prawa Rodzinnego zakłada odejście od orzekania o winie za rozkład pożycia oraz gruntowną reformę zasad dotyczących alimentów po rozwodzie. I właśnie o owych zmianach piszemy w tym artykule. Zapraszamy do lektury.

Z punktu widzenia praktyki kancelarii rozwodowej są to zmiany o fundamentalnym znaczeniu, zarówno dla małżonków, jak i dla ich dzieci.

Koniec z „rozliczaniem winy” w sprawach o rozwód

Obecnie, zgodnie z art. 57 k.r.o., sąd co do zasady musi ustalić, który z małżonków ponosi winę za rozpad małżeństwa. W praktyce oznacza to wielomiesięczne (a nawet wieloletnie) postępowania, przesłuchiwanie świadków, analizowanie korespondencji, a nawet ocenę najbardziej intymnych aspektów życia małżeńskiego.

Projekt nowelizacji przewiduje całkowite zniesienie orzekania o winie, zarówno w sprawach o rozwód, jak i o separację. Sąd nie będzie już rozstrzygał, kto zawinił, lecz skupi się wyłącznie na tym, czy doszło do trwałego i zupełnego rozkładu pożycia.

Z perspektywy adwokata rozwodowego to krok w stronę:

• skrócenia postępowań,
• zmniejszenia poziomu konfliktu między stronami,
• większej ochrony prywatności małżonków.

Dobro dziecka jako nadrzędna wartość

Jednym z głównych argumentów przemawiających za zmianą przepisów jest ochrona dobra dzieci. Orzekanie o winie bardzo często eskaluje spór między rodzicami, a dzieci, wbrew swojej woli, stają się jego uczestnikami.

Badania oraz obserwacja praktyki sądowej jednoznacznie wskazują, że długotrwałe konflikty okołorozwodowe negatywnie wpływają na zdrowie psychiczne dzieci. Nowe przepisy mają umożliwić szybsze zakończenie sprawy rozwodowej i stabilizację sytuacji rodzinnej, bez dodatkowej traumy związanej z „walką o winę”.

Rozwód na żądanie małżonka wyłącznie winnego, bez blokady

Projekt zakłada również usunięcie przepisu, który obecnie uniemożliwia rozwód, jeśli żąda go małżonek uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia. Po zmianach sąd nie będzie badał tej kwestii, a przeszkodą dla rozwodu pozostanie jedynie:

• dobro wspólnych małoletnich dzieci,
• sprzeczność rozwodu z zasadami współżycia społecznego.

To kolejny element odchodzenia od moralnej oceny małżonków na rzecz bardziej pragmatycznego podejścia.

Alimenty po rozwodzie bez związku z winą

Największą rewolucją, z punktu widzenia klientów naszej kancelarii i nie tylko, są nowe zasady alimentacji po rozwodzie.

Dotychczas:

• wina za rozpad małżeństwa miała kluczowe znaczenie dla alimentów,
• małżonek uznany za wyłącznie winnego mógł zostać obciążony alimentami nawet wtedy, gdy drugi małżonek nie znajdował się w niedostatku.

Projekt nowelizacji całkowicie zmienia tę filozofię.

Nowa zasada: samodzielność ekonomiczna po rozwodzie

Zgodnie z projektowanym art. 60 k.r.o.: co do zasady każdy z byłych małżonków powinien utrzymywać się samodzielnie.

Alimenty po rozwodzie mają mieć charakter wyjątkowy, a nie sankcyjny. Ich celem będzie ochrona małżonka ekonomicznie słabszego, a nie „ukaranie” drugiej strony za rozpad związku.

Kiedy alimenty będą możliwe?

Sąd będzie brał pod uwagę m.in.:

• wiek i stan zdrowia małżonków,
• długość trwania małżeństwa,
• podział ról w trakcie związku (np. rezygnacja z kariery zawodowej na rzecz opieki nad dziećmi),
• rzeczywiste możliwości zarobkowe i majątkowe stron,
• zasady współżycia społecznego.

Kluczowe znaczenie będzie miało to, czy były małżonek nie jest w stanie samodzielnie zaspokoić swoich usprawiedliwionych potrzeb, a nie to, kto ponosi winę za rozwód.

Co to oznacza w praktyce dla osób planujących rozwód?

Z perspektywy praktyki kancelarii adwokackiej nowe przepisy mogą:

• zmniejszyć liczbę konfliktowych rozwodów,
• ograniczyć instrumentalne wykorzystywanie „winy” w negocjacjach,
• urealnić roszczenia alimentacyjne,
• przyspieszyć zakończenie postępowań sądowych.

Jednocześnie osoby ekonomicznie słabsze nadal będą chronione, tyle że poprzez racjonalnie ukształtowany obowiązek alimentacyjny, a nie poprzez stygmatyzację jednego z małżonków.

Rozwód w nowej rzeczywistości prawnej

Planowana reforma prawa rodzinnego oznacza odejście od emocjonalnego i konfliktowego modelu rozwodu na rzecz rozwiązania bardziej pragmatycznego, nastawionego na:

• ochronę dzieci,
• skrócenie postępowań,
• większą przewidywalność rozstrzygnięć.

Dla osób rozważających rozwód kluczowe będzie odpowiednie przygotowanie strategii procesowej, już teraz z myślą o nadchodzących zmianach. W takich sprawach warto skorzystać z pomocy doświadczonego adwokata rozwodowego, który potrafi ocenić sytuację zarówno w świetle obecnych, jak i projektowanych przepisów. Serdecznie zapraszamy do kontaktu.